-नारायण भट्टराई 
कुशोत्पाटनी अमाबस्य ( कुशेऔसी ) भाद्र महिना मा पर्ने औसि:
कुशे औंसी, जसलाई बाबाको मुख हेर्ने दिन पनि भनिन्छ, नेपाली समाजमा बाबा प्रतिको श्रद्धा, स्नेह र कृतज्ञता प्रकट गर्ने विशेष दिन हो।
यसको धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक पृष्ठभूमि निकै महत्वपूर्ण छ।

🌑 १. नाम र तिथि:

नाम: कुशे औंसी (कुश राख्ने औंसी) कुस गोड्ने दिन वा बाबाको मुख हेर्ने दिन।

तिथि: भाद्र कृष्ण पक्षको औंसी (अमावस्या)।
बि स २०८२ साल भाद्र ७ गते  कुशे औंसी  परेको छ । 

ॐ २. उत्पत्ति र धार्मिक पृष्ठभूमि:

✦ कुशे औंसी नाम कसरी पर्‍यो?

यस दिन ब्राह्मण/वैदिक परम्परामा पवित्र कुश घास घरमा भित्र्याइन्छ, जसलाई वर्षभर धार्मिक कार्यमा प्रयोग गरिन्छ।

कुशलाई भगवान् विष्णुको प्रतीक मानिन्छ।
यो दिन विष्णु पूजा र पितृ तर्पण पनि गरिन्छ।

✦  बाबाको मुख हेर्ने दिन किन भनिन्छ?

नेपाली समाजमा बुबाको मुख हेर्ने (गोकर्णे औंसी) पछि
आमाको मुख हेर्ने परम्परा सुरु गरिएको हो।

यो दिन बाबा हुनुहुन्छ भने – भेट्ने, मीठो खानेकुरा खुवाउने, लुगा दिने आदि गरिन्छ।

बाबा हुनुहुन्न भने – पिण्डदान, तर्पण, पुरोहित बोलाएर श्रद्धाञ्जली दिने गरिन्छ।

🛕 ३. परम्परा र पूजाविधि:

🌾 (१) कुश राख्ने विधि:

स्नान गरी शुद्ध भई, सप्तर्षिको पूजा गरेर

शुभ मुहूर्तमा कुश काटेर/उखेलेर ल्याइन्छ । (विशेष मन्त्रसहित)।

कुशलाई घरको देवालय (पूजाकोठा) मा स्थापित गरिन्छ।

👩‍👧‍👦 (२) बाबाको सम्मान:

बाबा जीवित हुनुहुन्छ भने,

कपडा, खानेकुरा, मिष्ठान्न, फलफूल आदिसहित मुख हेर्ने (भेट गर्ने)।

आशीर्वाद लिने।

बाबा दिवङ्गत भएमा,

पिण्डदान, ब्राह्मण भोजन, तर्पण, वा

तीर्थस्थल (बागमती, पशुपती, नारायणि , तीर्थ खोलाहरू) मा दानपुण्य गरिदिनेे ।

🧵 ४. सामाजिक-सांस्कृतिक पक्ष:

यस दिनलाई पितृत्वको पूजा गर्ने दिन भनेर बुझिन्छ।

नेपाली सभ्यताको आफ्नै मौलिक संस्कार हो –
जसले बाबा र सन्तानबीचको सम्बन्धलाई बलियो बनाउँछ।
📿 ५. स्मरणीय कुरा:

कुश बिना कुनै वैदिक कर्म सम्भव छैन।
त्यसैले यस दिन कुश घर भित्र्याउने पवित्र दिन हो।

यस दिन श्राद्ध, तर्पण, पितृपुजा गर्न धेरै उपयुक्त मानिन्छ।
✍️ संक्षेपमा निष्कर्ष:

कुशे औंसी नेपाली हिन्दू धर्ममा एकमात्र दिन होजहाँ धर्म, आस्था, मातृत्वको पूजा, र पितृ कार्य सबै एकैसाथ समेटिन्छ।
यो दिनपिता माताप्रति कृतज्ञता, सम्मान र सम्झना प्रकट गर्ने गहिरो सांस्कृतिक परम्परा हो।

अर्को पक्षमा

भाद्रपदको अन्धकार पक्षको अमावस्या दिनलाई कुशोत्पत्नी अमावस्या भनिन्छ। प्रत्येक अमावस्या दिनमा पितृहरूलाई तर्पण चढाउने विधि भए पनि श्राद्ध पक्षको पन्ध्र दिन अघि पर्ने भाद्रपद महिनाको अमावस्या दिनमा पितृहरूको पूजा र तर्पण विशेष विधिपूर्वक गरिन्छ।

यस दिन पुजारीहरूले नदी, उपत्यका र जङ्गलबाट कुश नामक बनस्पति  उखेल्छन् र वर्षभरि अनुष्ठान गर्न घर ल्याउँछन्। कुशलाई उखेल्दा 'हुँ. फट' मन्त्र जप गरिन्छ। शास्त्रहरूमा दश प्रकारका कुशको उल्लेख गरिएको छ। यी मध्ये जे भेटिन्छ त्यो स्वीकार गर्नुपर्छ। जुन कुशको जरा तिखो हुन्छ, जसको सात पातहरू हुन्छन्, अगाडिको भाग काटिएको हुँदैन र हरियो हुन्छ, त्यो कुश भगवान र पितृ दुवैको काममा प्रयोगको लागि उपयुक्त हुन्छ।

कुश नामक  बनस्पति काे औंठी बनाएर दाहिने हातको साना औंलामा (कान्छी औंलाको छेउमा) औंठी जस्तै लगाएर हत्केलामा पानी र कालो तिल लिएर पितृहरूलाई आहुति चढाइन्छ। कुशमा त्रीदेबको बास हुन्छ ।ब्रह्मा ,बिस्णु, महेस्वर ।
                       अस्तु

नागरिक अनलाइन

लेखकबाट थप

• शनिवार, भाद्र ७ २०८२१०:५७:५६

• दुई हजार ६८८ मिटर लामो नागढुङ्गा-सिस्नेखोला सुरुङमार्गको उद्घाटन

• ‘द बम्बई लाउञ्ज’को प्रथम वार्षिकोत्सव साउन १४ र १५ गते हुदै,छुटसहित सांगीतिक कार्यक्रम गरिने

• इन्जिनियरहरू पूर्वाधार निर्माणका मात्र होइन, समाज रूपान्तरणका महत्वपूर्ण साझेदार

• आजदेखि कार्तिक शुक्ल एकादशीका दिनसम्म तुलसीको विशेष पूजा

• बुटवल अटोको स्थापना दिवस : ब्याडमिन्टन प्रतियोगितामा चौधरी–सारुको जोडी च्याम्पियन